Bidprentjes








Klik hier voor uitgebreide uitleg van de zoekfuncties. 
 De stichting Het Uden-archief van Bressers heeft een collectie van ruim 18.000 gedachtenis- of bidprentjes, rouwbrieven en rouwadvertenties. De collectie bestaat uit personen die op enigerlei wijze binding hebben gehad met Uden, Volkel of Odiliapeel. En natuurlijk zijn er een aantal twijfelgevallen, omdat vooral de hedendaagse prentjes lang niet altijd de volledige informatie bevatten.
Momenteel is een van onze vrijwilligsters bezig met het digitaliseren van de collectie, een project dat waarschijnlijk ruim drie jaren in beslag zal nemen. Het grote voordeel is dat we daarna bij opvragingen met één druk op de knop de prentjes kunnen doorsturen.
Uiteraard groeit de collectie nog steeds, mede doordat we in dit geval nauw samenwerken met de HKKU.
Heeft u nog bidprentjes waar u niets mee doet? GOOI NIETS WEG! Laat het ons weten.
Het bestand op de site wordt regelmatig bijgewerkt.
Voor het laatst is dit gebeurd op 25 april 2017.
 Noot: De Stichting Het Uden-archief van Bressers heeft negentien bakken met bidprentjes en daarnaast twee albums met vrij recente bidprentjes met afwijkende formaten.
Daarnaast hebben we steeds meer gegevens digitaal ter beschikking.
De algemene geschiedenis van het bidprentje.
Bidprentjes, in Brabant en Vlaanderen ook doodsantjes (uit Lat. ‘sanctus’ = heilige), zijn plaatjes die aanvankelijk vooral opriepen om te bidden voor het zielenheil van een overledene. In de katholieke kerk meende men dat nabestaanden door gebed aflaten konden verdienen voor hun geliefde dode, zodat deze eerder uit het ‘vagevuur’ kon worden bevrijd en de hemel betreden. Dit bijgeloof is de oorzaak waardoor bidprentjes voornamelijk verspreid werden in Rooms-katholieke-kringen.
Dit, hoewel er al eeuwen lang devotieplaatjes met afbeeldingen van Jezus en heiligen bestonden, die vooral tot doel hadden op te roepen tot devotie en gebed.
De eerste doodsprentjes zouden zijn ontstaan in de Nederlanden van de 17de eeuw.
Vooreerst in hogere kringen en veelal ook n.a.v. de dood van geestelijken.
Het oudst bekende, handgeschreven exemplaar dateert van 1668 en was in het bezit van de heer L.W. Trompenaars te Amsterdam. Na zijn overlijden in augustus 2016 is zijn zeer uitgebreide collectie overgedragen aan het CBG te Den Haag.
Doordat we tientallen jaren een goede relatie hebben gehad met de heer Trompenaars hebben we enkele jaren geleden een uitwisselingsproject kunnen realiseren voor 19e-eeuwse prentjes. We waren trots dat we scans van ongeveer 500 prentjes konden toevoegen aan de grootste particuliere verzameling van Nederland. Aan de andere kant hebben we ruim 400 scans kunnen toevoegen aan onze collectie. We kunnen dus spreken van een vruchtbare samenwerking met deze zeer aimabele man!
Aanvankelijk waren de bidprentjes dus handgeschreven, later als hout-, koper- of staalgravures, dienden ze soms als overlijdensbericht en uitnodiging voor de uitvaart, als oproep om aflaten te verdienen, en later steeds meer als in memoriam en bedankje voor getoond medeleven.
Sinds omstreeks 1730 duiken er gedrukte exemplaren op. De bidprentjes van de 18de en de 19de eeuw werden versierd met veel christelijke symbolen.
Enkele bijzondere bidprentjes in onze colllectie:
Het oudst bekende Udense bidprentje dat in onze collectie (als kopie) aanwezig is, stamt uit 1810.
Voort_vd_Henricus_1781-1813_(2)1.jpg

Een van de oudste Udense prentjes uit de collectie van L.W. Trompenaars.
Dit prentje is alleen digitaal aanwezig in onze collectie.


Ven_vd_Johannes_1759-1825_(2).jpg

Dit is een heel bijzonder bidprentje;

Johannes van der Ven heeft immers alle zeven sacramenten van de R.K. Kerk ontvangen



Jan Zuilevoet heeft gestreden tijdens de Belgische Opstand
en wordt vereerd met de Militaire Willems Orde derde klas.
In 1837 is hij gehuwd met de Volkelse Maria Loefler (van de Loeffelaer).
In 1852 is hij overleden te Volkel.



Volgens het Bevolkingsregister van Uden vestigde vader Prospère Hubert Henri de Kuijper,
inspecteur boekhouder eener stoomtram, zich op 20 juli 1887 in Uden.
Hij vertrok met zijn gezin nssr Dinther op 28 april 1892.
Hij was Jonkheer en een zoon van de Veghelse burgemeester V. de Kuijper.
Moeder Johanna Maria Hendrica Antonia Verhoeven was geboren te Uden.
Zij was een dochter van Andreas Ignatius Verhoeven, bierbrouwer in de Straat.
Het heiligenprentje, de christelijke symbolen en de zwarte rouwrand hebben stand gehouden tot de zestiger jaren van de 20e eeuw. De uitgebreide christelijke symboliek wordt sindsdien meestal gereduceerd tot een eenvoudig kruisje, een icoon  of een afbeelding van de Heilige Maagd Maria.
Sinds het begin van de 20e eeuw kennen we bidprentjes met foto’s van de overledene en sinds het begin van de 21e eeuw zelfs foto’s van dierbaren van de overledene.
Helaas ontbreken steeds vaker essentiële gegevens over de overledene, zodat we regelmatig moeten gissen of een prentje al dan niet in onze collectie thuis hoort.
Waar de meeste prentjes vroeger ongeveer van hetzelfde formaat waren, worden in de huidige tijd allerlei varianten bedacht.
Om meer weten over bidprentjes:
* J.A.J.M. Verspaandonk, Het Hemels Prentenboek, Devotie- en bidprentjes vanaf
     de 17e eeuw tot het begin van de 20e eeuw (1975)
* Drs. W.H.Th. Knippenberg, Devotionalia, Beelden, prentjes, rozenkransen en andere
     religieuze voorwerpen uit het katholieke leven (1980)
* Frans Pluijmaekers en Victor Spauwen, Gedachtenisprentjes, geschiedenis,
     vormgeving, functies (2004)
* Philippe Neutens, http://www.philippeverzamelt.be/
     (Deze tekst is deels afkomstig van genoemde site.)
* J. van den Heuvel, De pastoors Vullers (1773-1780) en De Prest (1780-1813)
     http://www.zwinstreek.eu/
* V.A.M. van der Burg, De genealogie en het bidprentje, in: Gens Nostra 24 (1969)
Klik hier om terug te gaan naar de rubriek Uitgelicht.